عنوان کمی گیج کننده است ولی مطمئنا تا آخر این مطلب منظور را خواهید فهمید ! امروزه فیلمهایی که در سینما به نمایش در می آیند ، در حدود ۳ الی ۴ ماه بعد به همراه کلی خرت و پرت اضافه بر روی DVD عرضه می شوند . DVD هایی که توسط کمپانی سازنده ی فیلم با بهترین کیفیت و در پک های رنگارنگ و با تعداد دیسک های مختلف به دست تماشاگران می رسد و اکثرا صحنه های اضافه تری از فیلم را در بر می گیرند ! بعلاوه خیلی از کارهای قدیمی این کمپانی ها با همین شرایط ( و البته پس از عمل Restore یا پالایش کیفیتی ) پا به گردانه ی فروش می گذارند .
اما در گذشته ای نه چندان دور شرایط خیلی فرق می کرد . کافی است نگاهی بیاندازیم به ۲۰ – ۲۵ سال پیش ( البته با شرایط جهانی ) . فیلم بعد از اکران به مدت نامعلومی ( گاه زیاد ، گاه کم و گاهی اوقات برای همیشه ! ) نزد کمپانی سازنده نگهداری می شد و بعد با کیفیتی پایین ، در بعضی موارد با سانسور ! و بدون هیچ چیز اضافه ای بر روی VHS عرضه می شد . البته از نظر کیفیتی با اختراع Laser Disc وضعیت بهتر شد ولی این فرمت نسبت به VHS موقعیت تجاری ضعیفتری داشت و البته در مجموع فیلمهای قدیمی بسیاری بودند که هیچ نسخه ای از آنها عرضه نشده بود . شاهکارهایی که خیلی از سینما دوستان آرزوی تماشای دوباره شان را با کیفیتی بهتر داشتند و عده ای هم که به جمع آوری فیلمها علاقه داشتند ، مشتاقانه منتظر لمس کردن نسخه ی در دسترس آنها بودند ! اما هیچ اتفاق خاصی رخ نمی داد و تماشای دوباره آن فیلمها و نگهداری نسخه ای از آنها ، رویایی دور از دسترس بود و تنها یک معجزه می توانست این رویا را به واقعیت تبدیل کند .
اینگونه بود که در ۱۹۸۴ معجزه رخ داد ! و با آغاز فعالیت شرکت Criterion در فروش Laser Disc فیلمها ، انقلابی در نحوه ی عرضه ی فیلمها به بازار خانگی اتفاق افتاد و خیلی از موارد و اصطلاحاتی که در DVD های امروزی می بینیم ، به مدد فعالیت های این شرکت است . Criterion کار خود را با عرضه فیلمهای غالبا خارج از جریان گیشه و شاهکارهای تاریخ سینما آغاز کرد
فیلمهایی که تا قبل از آن حتی موجود نبودند ، اینک با کیفیتی استثنایی عرضه می شدند ( که به پالایش یا Restoration قوی شرکت مربوط می شد ) . مردم برای اولین بار فیلم ها را Letterbox شده و Widescreen می دیدند و می توانستند آنها را به صورت کامل و در قطع اصلی مشاهده نمایند . لغاتی مثل Special Edition و Commentary به دایره واژگان مخاطبان اضافه شد . حتی یکی از دلایل مهم ماندگار شدن کارهای کوروساوا – برگمان – آنتونیونی – تروفو – گدار و … عرضه ی گسترده فیلم هایشان توسط این کمپانی بود . بدین شکل بود که کمپانی های دیگر نیز دست به کار شدند و محصولات خود را در قالبی جدید عرضه کردند
اما این تنها تاریخچه ای از فعالیت ها و تاثیرات Criterion بود و مقصود از نوشتن این مطلب چیز دیگری است . برای ادامه ی مطلب بهتر است روند ساخت یک DVD و نحوه ی فروش آن را توسط این کمپانی بررسی کنیم .
کمپانی Criterion یک شرکت فیلمسازی نیست و کار آن فقط عرضه ی فیلمهای کمپانی های بزرگ و کوچک دیگر است و طبق قوانین کپیرایت برای پخش کارهای شرکت های دیگر باید حق امتیازی را به آنان پرداخت کند و بعلاوه در خیلی از موارد تنها می تواند یک محصول را در یک بازه ی زمانی خاص به فروش برساند . بنابراین اولین کار این شرکت تهیه ی امتیاز و حقوق فیلمی است که می خواهد عرضه کند .
از طرف دیگر نسخه هایی که Criterion آنها را به فروش می رساند کاملترین نسخه ی فیلمها هستند . مثلا اگر از یک فیلم سه نسخه ی ۱۰۰ ، ۱۲۰ و ۱۲۷ دقیقه ای موجود باشد ، نسخه ی ۱۲۷ دقیقه ای است که عرضه می شود ( به جز مواردی که همه ی نسخه های فیلم داخل DVD قرار دارند ) به همین دلیل افراد مختلف از طرف شرکت مسؤول پیدا کردن نسخه های کامل می شوند و حتی سفرهایی را با هدف یافت فیلم به نقاط مختلف دنیا آغاز می کنند . فیلم های یافت شده غالبا بر اثر گذشت زمان دچار خرابی هایی در نگاتیو شده اند ، پس نگاتیو به بخش پالایش می رود تا نوسازی شود و در نهایت فیلم با کیفیت خوب و به همراه صدای اصلی و دوبله ی انگلیسی ( در بعضی موارد که دوبله ها موجودند ) آماده می شود .
حال موقع تهیه ی موارد ویژه است . Criterion در این بخش معمولا مصاحبه با کارگردان ، مستند هایی درباره ی ساخت فیلم ، مطالب حاشیه ای مختلفی و آنونس را قرار می دهد . همچنین اگر برای فیلم ، صحنه های حذف شده ، یا هر چیز دیگری که به فیلم مرتبط شود موجود باشد ، حتما در DVD قرار می گیرد . به طوریکه برای بعضی از فیلمهای هیچکاک که این کمپانی عرضه کرده ، نمایش های رادیویی ای قرار دارند که بر اساس فیلم یا منبع اقتباس اولیه ساخته شده اند . در یک کلام بهترین چیز هایی که هر فردی انتظارشان را می کشد در DVD های این شرکت با بالاترین کیفیت و شیک ترین طراحی قرار دارند .
در انتهی فروش محصول با قیمتی نزدیک به ۳۰ دلار ( که رقم بالایی برای یک DVD محسوب می شود ) در سایت رسمی شرکت ، سایت هایی مثل آمازون و فروشگاه های مرتبط ، به صورت محدود و نه چندان گسترده برای یک دوره ی زمانی مشخص ( درباره ی بعضی محصولات ) آغاز می شود . بعد از این است که اگر فیلم عرضه شده مورد خاصی باشد ( مثلا ریلیز اول یا فیلمی از یک کارگردان بزرگ باشد ) با هجوم طرفداران و کلکسیونر ها روبرو شده ، نسخه های موجود کم کم تمام می شوند و بنا بر بعضی دلایل که گفته شد ، آن نسخه هیچگاه تجدید نمی شود و این یکی از سیاست های این شرکت است . اینگونه است که کپی یا به اصطلاح تخصصی تر Bootleg فیلم سر از اینترنت در می آورد یا در حراجی هایی مانند Ebay و … به فروش می رسد . با توجه به اینکه عدم عرضه ی دوباره یک نسخه از سیاست های Criterion است ، حتی خود شرکت ، مردم را به خرید این کپی ها تشویق می کند و توصیه ها و هشدارهای لازم را نیز در سایت قرار می دهد .
به همین علت است که بعضی نسخه ها ارزشی برابر با طلا پیدا می کنند و حتی برای فروششان صحبت از ارقامی مثل ۱۰۰۰ دلار می شود ! برای مثال فیلم Salo ( ساخته پائولو پازولینی ) که در این لینک می توانید قیمت نسخه های دست دوم و نو ـی موجودش را بخوانید ، از ۶۴ دلار شروع می شود و به ۲۰۰۰ دلار ختم می شود ! یا کالکشن ۵ فیلمه هیچکاک که در این لینک می توانید قیمت های موجود را ببینید ، از ۳۴۰ دلار شروع و به ۱۰۰۰ دلار ختم می شود .
همچنین در اقدامی جالب این شرکت دو مجموعه ی خیلی بزرگ را برای فروش عرضه کرد که یکی The Criterion Collection Gift Set 2004 – Amazon.com Exclusive نام دارد و شامل ۲۸۲ دیسک می شود که البته الان دیگر برای فروش موجود نیست و دیگری Essential Art House – 50 Years of Janus Films نام دارد که شامل ۵۰ دیسک و یک کتاب قطور و نفیس می شود که از ۸۵۰ دلار تا ۱۶۰۰ دلار در آمازون به فروش می رسد .
حقیقت این است بعد از اینکه از قیمت های محصولات نایاب Criterion مطلع شدم یاد تابلوهای نقاشی گران بهای نقاشان بزرگ افتادم و البته عظمت فیلمهای این کمپانی هم در این فکر بی تاثیر نبود ! شاید مونالیزاهای قرن ۲۱ همین نسخه های DVD باشند و سالهای بعد آنها را پشت ویترین های موزه ببینیم ! همانگونه که هم اکنون نگاتیو بعضی از فیلم ها در موزه های بزرگ نگهداری می شود .
در نهایت توصیه می کنم اگر توانایی تهیه ی محصولات این شرکت را دارید زود بجنبید ، هنوز خیلی از موارد شامل مهر O.O.P ( مخفف Out Of Print : خارج از تولید ) نشده اند ! برای اطلاعات بیشتر به سایت شرکت و یا صفحه ی ویکی پدیا مراجعه کنید .
یک نکته ی خوب اینکه DVD فیلم طعم گیلاس کیارستمی را نیز همین شرکت عرضه کرده و قرار گرفتن اسم این فیلم در کنار اسامی همچون M – Notorious – Spartacus – Wild Strawberries – Third Man – Traffic – Seven Samurai و … خود یک افتخار برای ایران محسوب می شود ! خوب یا بد بودن فیلم و جایزه کن و مابقی مسائل به کنار !
